وقتی وارد ChatGPT میشوید، ممکن است با چندین نام و گزینهی مختلف مثل GPT-5.6 Sol یا GPT-6 Pro روبهرو شوید. شاید هم برایتان سوال باشد چرا بعضی از این مدلها در حساب شما دیده نمیشوند یا اصلا چه تفاوتی با یکدیگر دارند. همهی مدلها برای انجام یک کار ساخته نشدهاند.
بعضی برای پاسخگویی سریع به سوالهای روزمره مناسباند، بعضی در برنامهنویسی و تحلیل اطلاعات، عملکرد بهتری دارند و گروهی هم برای انجام پروژههای تخصصی و چندمرحلهای طراحی شدهاند.
در این مقاله، انواع چت جی پی تی را بررسی میکنیم تا با کاربرد هر مدل آشنا شوید و بدانید برای نوشتن، تحقیق، برنامهنویسی یا ساخت تصویر، کدام گزینه انتخاب بهتری است.
مقایسه انواع مدل های چت جی پی تی
اگر میخواهید بدانید چت جی پی تی چیست و چه قابلیتهایی دارد، شناخت مدلهای مختلف آن به شما کمک میکند انتخاب دقیقتری داشته باشید.
انواع مدل های چت جی پی تی (GPT Models) از نظر توانایی، سرعت و نوع کاربرد با یکدیگر تفاوت دارند.
بعضی از مدلها برای پاسخگویی سریع طراحی شدهاند و بعضی دیگر در تحلیلهای پیچیده، برنامهنویسی و انجام پروژههای چندمرحلهای عملکرد بهتری دارند. در جدول زیر، کاربرد، مزیت و شرایط دسترسی به مدلهای اخیر چت جیپیتی را میبینید.
| مدل | مناسب چه کاری است؟ | مزیت اصلی | وضعیت دسترسی |
| GPT-6 Sol | نوشتن، ترجمه، پاسخ به پرسشها، تحلیل و حل مسئله | تعادل بین سرعت و دقت، امکان تنظیم میزان تفکر | کاربران Plus ،Pro Business و Enterprise |
| GPT-6 Pro (Astra) | برنامهنویسی پیشرفته، تحلیل تخصصی و حل مسائل پیچیده | توانایی بیشتر در استدلال و انجام کارهای دشوار و چندمرحلهای | کاربران Pro ،Business و Enterprise در Chat. کاربران Plus و Pro در Work و Codex |
| GPT-5.6 Sol | برنامهنویسی، پژوهش، تحلیل اطلاعات، علوم و طراحی | عملکرد قوی در کارهای تخصصی و پیچیده | در Chat ،Work و Codex برای کاربران پلنهای پولی |
| GPT-5.6 Sol Pro | بررسی مسائل دشوار و پروژههای نیازمند تحلیل عمیق | قدرتمندترین گزینهی خانواده GPT-5.6 برای وظایف پیچیده و طولانی | برای کاربران Pro و برخی حسابهای Business |
| GPT-5.6 Luna | پرسشهای عمومی، ترجمه، خلاصهسازی و ویرایش متن | سریعترین و کمهزینهترین مدل خانواده GPT-5.6 | در Chat برای کاربران Free و Go و در Work و Codex برای کاربران پلنهای پولی |
| GPT-5.6 Terra | بررسی فایلها، نوشتن گزارش، برنامهنویسی و کارهای نرمافزاری | تعادل بین سرعت، توانایی و هزینه | در Work برای کاربران پلنهای پولی و در Codex برای همهی پلنها. |
| GPT-6.1 Sol | پژوهش، تحلیل و انجام پروژههای تخصصی و چندمرحلهای | پنجره متنی پیشفرض ۵۰۰ هزار توکنی برای نگهداری حجم زیادی از اطلاعات در یک کار | در Work و Codex |
| GPT-6.1 Terra | درک تصویر، کار با رایانه و نوشتن | توانایی انجام وظایف بصری و تعامل با محیط نرمافزار | در Work و Codex |
| GPT-6 Rosalind Research | پژوهشهای چندمرحلهای در حوزه علوم زیستی | استفاده از توانایی استدلال GPT-6 برای تحقیقات تخصصی زیستی | سازمانها و پژوهشگران تاییدشده در Work ،Codex و API |
نکته: در منوی Model Picker، علاوهبر انتخاب مدل، میتوانید میزان تفکر (Thinking) آن را هم مشخص کنید. گزینههای Instant ،Medium ،High و Extra High مدلهای مستقلی نیستند و فقط سطح تفکر مدل را تعیین میکنند. برای مثال، Instant پاسخ سریعتری ارائه میدهد؛ اما گزینههای High و Extra High برای بررسی درخواستهای دشوارتر، زمان بیشتری صرف میکنند.
گزینهی Pro متفاوت است و از مدل (GPT-6 Pro (Astra استفاده میکند. کاربران Free و Go هم بهجای GPT-6 Sol از GPT-5.6 Luna استفاده میکنند و برای سوالهای دشوارتر میتوانند گزینه Think را انتخاب کنند (منبع: OpenAI).
تفاوت مدلهای فعلی چتجیپیتی چیست؟
انواع نسخه های چت جی پی تی از نظر سرعت پاسخگویی، توانایی استدلال و عملکرد در انجام وظایف تخصصی با یکدیگر تفاوت دارند. شناخت این تفاوتها کمک میکند متناسب با نوع نیازتان انتخاب دقیقتری داشته باشید و برای هر درخواست، از مدلی استفاده کنید که نتیجه بهتری میدهد.
برای استفاده از بعضی مدلها و قابلیتهای پیشرفتهتر، به اشتراک پولی نیاز دارید که با خرید اکانت Chatgpt میتوانید به آنها دسترسی داشته باشید.
GPT-6 Sol؛ مناسب برای کارهای روزمره و تخصصی
GPT-6 Sol مدل اصلی خانواده GPT-6 در بخش Chat است. با این مدل میتوانید سوالهای عمومی بپرسید، متن بنویسید، ترجمه و اطلاعات را بررسی کنید یا سراغ مسئلههای سختتر بروید. از این مدل میتوانید برای کدنویسی و اصلاح کد هم استفاده کنید.
یکی از مزیتهای آن این است که میتوانید میزان تفکرش را تغییر دهید. برای مثال، اگر فقط به یک ترجمهی کوتاه نیاز دارید، حالت سریع کافیست؛ اما برای مقایسه چند گزینه یا بررسی یک موضوع تخصصی میتوانید سطح تفکر را افزایش دهید.
GPT-6 Pro یا Astra؛ برای کارهای پیچیدهتر

گاهی ممکن است بخواهید چند فایل تخصصی را با هم مقایسه کرده و کدهای یک پروژه را بررسی یا برای مسئلهای پیچیده راهحل پیدا کنید. در چنین شرایطی GPT-6 Pro که با مدل Astra کار میکند، انتخاب مناسبتری است. GPT-6 Pro از نسخه های پولی چت جی پی تی است که در ۳ سپتامبر ۲۰۲۶ عرضه شد.
این مدل برای درخواستهایی طراحی شده است که به استدلال عمیقتر و بررسی چندمرحلهای نیاز دارند. البته برای کارهای سادهای مثل ترجمهی یک جمله یا نوشتن یک پیام کوتاه، معمولا نیازی به استفاده از آن ندارید.
GPT-5.6 Sol و Sol Pro؛ مناسب کارهای تخصصی

با معرفی GPT-6، مدلهای خانواده GPT-5.6 از فهرست گزینهها حذف نشدهاند. GPT-5.6 Sol برای کارهایی مثل برنامهنویسی، پژوهش، بررسی اطلاعات علمی، امنیت سایبری و طراحی کاربرد دارد.
اگر با مسئلهی دشوارتری روبهرو هستید یا پروژه شما به بررسی طولانیتری نیاز دارد، GPT-5.6 Sol Pro گزینهی قدرتمندتر این خانواده است.
GPT-5.6 Luna و Terra؛ برای کارهای سریع و روزمره

در بین انواع چت جی پی تی، Luna و Terra دو مدل از خانواده GPT-5.6 هستند که تفاوت اصلی آنها به سرعت و نوع کاربردشان برمیگردد. GPT-5.6 Luna از نسخه های رایگان چت جی پی تی برای پاسخ به سوالهای روزمره، ترجمه، خلاصهسازی و نوشتن متنهای معمولی است.
این مدل بهعنوان گزینه پیشفرض کاربران Free و Go در حال عرضه است و شما میتوانید با ساخت اکانت چت جی پی تی رایگان از این مدل استفاده کنید.
GPT-5.6 Terra هم برای کارهایی مانند بررسی فایلها، نوشتن و اصلاح کد و انجام وظایف نرمافزاری استفاده میشود. این مدل در Work و Codex در دسترس است و میان سرعت، توانایی و هزینه، تعادل برقرار میکند.
GPT-6.1 Sol و Terra؛ برای کار در محیطهای تخصصی

مدلهای GPT-6.1 Sol و GPT-6.1 Terra را نباید با گزینههای منوی Chat اشتباه گرفت. این دو مدل برای استفاده در Work و Codex ارائه شدهاند. GPT-6.1 Sol گزینهای برای انجام کارها در این محیطهاست.
مدل GPT-6.1 Terra در وظایفی مثل درک تصویر، کار با رایانه و نوشتن کاربرد دارد. اگر از ChatGPT برای پیشبردن پروژههای کاری یا تعامل با نرمافزارها استفاده میکنید، ممکن است با این مدلها روبهرو شوید.
GPT-6 Rosalind Research؛ مدلی تخصصی برای علوم زیستی

در بین تمام نسخه های چت جی پی تی، GPT-6 Rosalind Research هم معرفی شده است. این مدل برای پژوهشهای چندمرحلهای در حوزه علوم زیستی طراحی شده است و از توانایی استدلال GPT-6 برای بررسی مسائل تخصصی این حوزه استفاده میکند. البته این مدل برای استفادهی عمومی نیست. دسترسی به آن به تایید سازمان و کاربران پژوهشی نیاز دارد و در محیط ChatGPT معمولی قابل انتخاب نیست.
بهترین نسخه چت جی پی تی چیست؟
برای انتخاب مدل مناسب از انواع چت جی پی تی، اول باید بدانیم که میخواهیم چگونه از chatgpt استفاده کنیم و چه انتظاری از آن داشته باشیم. بهتر است از کاری شروع کنید که میخواهید انجام دهید. اگر فقط یک متن کوتاه مینویسید، نیازی به مدل تخصصی و پرقدرت ندارید؛ اما برای تحلیل یک پروژهی بزرگ یا حل مسئلهای سخت، انتخاب مدل قویتر میتواند نتیجه بهتری داشته باشد.

بهترین مدل چت جی پی تی برای کارهای روزمره
برای پرسیدن سوال، ترجمه، خلاصهسازی، ایدهپردازی و نوشتن متنهای کوتاه، GPT-6 Sol در حالت Instant انتخاب مناسبی است. این حالت سریع پاسخ میدهد و برای بیشتر درخواستهای معمولی به تحلیل طولانی نیاز ندارد.
اگر از حساب Free یا Go استفاده میکنید، مدل پیشفرض شما GPT-5.6 Luna است. این مدل هم برای کارهای عمومی طراحی شده است و میتواند نیازهای روزمره را برطرف کند. برای پرسشهای سختتر هم میتوانید از گزینه Think استفاده کنید.
بهترین مدل چت جی پی تی برای برنامه نویسی
بهترین مدل چت جی پی تی برای نوشتن یک قطعه کد، توضیح یک تابع یا پیداکردن خطاهای ساده، GPT-6 Sol با سطح تفکر Medium یا High است؛ اما اگر روی پروژهای بزرگ کار میکنید و باید بخشهای مختلف کد را بررسی کنید، (GPT-6 Pro (Astra گزینهی قدرتمندتری خواهد بود.
در کنار این مدلها، Codex هم ابزار تخصصی OpenAI برای برنامهنویسی است. با آن میتوانید کدهای پروژه را بررسی، خطاها را پیدا کنید و تغییرات لازم را انجام دهید. Codex محیطی است که برای انجام کارهای برنامهنویسی از مدلهای مختلف استفاده میکند و مدلی از چت جیپیتی نیست.
بهترین بهترین نسخه چت جی پی تی برای تولید محتوا و نویسندگی
اگر برای نوشتن مقاله، بازنویسی متن، تهیهی توضیحات محصول، تحقیق و سئو یا ایدهپردازی از ChatGPT کمک میگیرید، GPT-6 Sol در حالت Medium انتخاب مناسبی است. این مدل برای بیشتر درخواستهای نوشتاری توانایی کافی دارد و بدون نیاز به تحلیل طولانی، متن را آماده میکند.
برای نوشتن محتوای تخصصی یا بررسی چند منبع، میتوانید سطح High را انتخاب کنید. البته انتخاب مدل قویتر بهتنهایی متن خوبی نمیسازد. هرچه مخاطب، لحن، هدف و ساختار موردنظرتان را دقیقتر توضیح دهید، نتیجهی بهتری میگیرید.
بهترین مدل ChatGPT برای ریاضی و تحلیل داده
برای محاسبات معمولی و حل تمرینهای ساده، GPT-6 Sol در حالت Medium یا High کافی است؛ اما اگر مسئله چند مرحله دارد، با دادههای زیادی سروکار دارید یا باید چند راهحل را با هم مقایسه کنید، (GPT-6 Pro (Astra انتخاب مناسبتری است.
برای تحلیل داده هم میتوانید فایل خود را در ChatGPT بارگذاری کنید و از مدل بخواهید جدولها را بررسی کرده، الگوهای مهم را پیدا کند یا نتیجه را در قالب گزارش ارائه دهد. در این نوع کارها، اعداد و محاسبات نهایی را بررسی کنید؛ چون حتی مدلهای پیشرفته هم ممکن است، اشتباه کنند.
بهترین مدل های چت جی پی تی برای درسخواندن و تحقیق
برای یادگیری یک موضوع، توضیح مفاهیم سخت، خلاصهکردن منابع و پاسخ به پرسشهای درسی، GPT-6 Sol در حالت High گزینه مناسبی است. این حالت برای درخواستهایی که به توضیح مرحلهبهمرحله نیاز دارند، فرصت بیشتری برای بررسی پاسخ در اختیار مدل قرار میدهد.
اگر تحقیق شما تخصصی است و باید چند منبع را مقایسه کنید یا اطلاعات زیادی را کنار هم بگذارید، (GPT-6 Pro (Astra هم از بهترین نسخه های چت جی پی تی برای انجام این کار است. در هر صورت، برای استفادهی پژوهشی بهتر است منابع را بررسی کنید و پاسخ ChatGPT را بدون راستیآزمایی مبنای نتیجهگیری قرار ندهید.
بهترین نسخه چت جی پی تی برای ساخت و ویرایش عکس
برای ساخت تصویر یا تغییر عکسهای موجود، نیازی نیست از میان مدلهای متنی GPT انتخاب کنید. این کار را میتوانید با ابزار ChatGPT Images انجام دهید. بهترین ورژن چت جی پی تی این ابزار، GPT Images 2.6 است. با آن میتوانید از روی توضیحات متنی تصویر بسازید، پسزمینه را تغییر دهید، جزئیات تازهای اضافه یا بخش مشخصی از یک عکس را ویرایش کنید.
همچنین میتوانید تصویر موردنظرتان را بارگذاری کنید و تغییرات دلخواه را با زبان طبیعی توضیح دهید. ChatGPT Images در تمام پلنها در دسترس است؛ اما قابلیت Images with thinking برای کاربران Plus ،Pro و Business ارائه شده است. بهعلاوه میتوانید در محیط Codex تصویر بسازید یا تصاویر موجود را ویرایش کنید (منبع: OpenAI).
در کل یک تفاوت پلن های chatgpt با هم، مدلهایی است که در هر کدام در دسترس است. برای دسترسی به مدلهای پیشرفته پلن Go کافی نیست و حداقل به پلاس یا پرو نیاز دارید.
معرفی نسخه های قدیمی چت جی پی تی
نسخه های چت جی پی تی در چند سال گذشته تغییرات زیادی داشتهاند. بعضی از آنها با معرفی مدلهای جدیدتر بازنشسته شدهاند و دیگر در منوی انتخاب مدل دیده نمیشوند. بااینحال، آشنایی با این نسخهها کمک میکند وقتی نامشان را در آموزشها یا مقالههای قدیمی میبینید، بدانید دربارهی کدام نسل صحبت میشود.

GPT-3.5؛ اولین نسل عمومی چت جیپیتی
GPT-3.5 همان مدلی بود که ChatGPT با آن در ۳۰ نوامبر ۲۰۲۲ بهصورت عمومی در دسترس قرار گرفت. در آن زمان، کاربران میتوانستند سوالهایشان را بهصورت متنی مطرح کنند و برای نوشتن، ترجمه یا خلاصهکردن مطالب از آن کمک بگیرند. البته این مدل در درک و استدلال دربارهی مسائل پیچیده، از جمله موضوعات پزشکی و تخصصی، ضعفهایی داشت.
در اولین نسل عمومی چت جیپیتی امکان دریافت یا تولید تصویر و صوت وجود نداشت. با معرفی مدلهای جدیدتر، GPT-3.5 کمکم جای خود را به نسخههای پیشرفتهتر داد و بازنشسته شد.
GPT-4 و GPT-4o؛ نسلهای مهم قبل از GPT-5
GPT-4 در ۱۴ مارس ۲۰۲۳ معرفی شد و نسبت به GPT-3.5 در درک زبان، تحلیل موضوعات پیچیده و ارائه پاسخهای دقیقتر عملکرد بهتری داشت. این مدل علاوهبر متن، تصویر را هم پردازش میکرد و در انجام کارهایی که به استدلال و دنبالکردن دستورالعملهای چندمرحلهای نیاز داشتند، توانمندتر بود.
البته استفاده رایگان از چت جی پی تی 4 ممکن نبود و محدودیتهایی داشت. در حال حاضر، کاربران ChatGPT Free بهطور پیشفرض از مدل GPT-5.6 Luna استفاده میکنند.
بعد از آن، GPT-4o در ۱۳ مه ۲۰۲۴ معرفی شد. حرف «o» در نام این مدل بهمعنای Omni است و به قابلیت چندرسانهای آن اشاره دارد. GPT-4o میتوانست متن، تصویر و صوت را پردازش کند و با سرعت پاسخگویی بالاتر، تعامل سریعتر و طبیعیتری با کاربران داشت.
درک بهتر لحن، احساسات و ویژگیهای صوتی هم از قابلیتهای مهم این مدل بود. هرچند GPT-4o در زمان خودش یکی از مدلهای اصلی ChatGPT بود، OpenAI در ۱۳ فوریه ۲۰۲۶ آن را از این سرویس بازنشسته کرد (منبع: OpenAI).
مدلهای استدلالی o1، o3 و o4-mini
از بین انواع چت جی پی تی، مدلهای خانواده o با هدف بهبود توانایی استدلال و حل مسائل پیچیده طراحی شدند. مدلهایی مثل o1 و o3 میتوانستند مسائل ریاضی را تحلیل، در برنامهنویسی کمک کنند و از پس درخواستهایی بربیایند که به چند مرحله فکر و بررسی نیاز داشتند. در این میان، o4-mini نسخهای سبکتر از این خانواده بود که سرعت پاسخگویی و بهینهسازی مصرف منابع را در اولویت داشت.
با پیشرفت مدلهای جدیدتر، بخشی از قابلیتهای این خانواده در نسلهای بعدی GPT توسعه پیدا کرد. OpenAI هم بازنشستگی مدلهای قدیمی را بهتدریج انجام داد. برای مثال، o4-mini در فوریه و o3 در اوت ۲۰۲۶ از ChatGPT کنار گذاشته شدند.
GPT-5 و GPT-5.1؛ دقت بیشتر در پاسخگویی و تحلیل
چت جی پی تی 5 در سال ۲۰۲۵ معرفی شد و نسبت به نسلهای قبلی، تواناییهای جامعتری در تحلیل، برنامهنویسی و انجام کارهای پیچیده داشت. این نسل با تمرکز در ترکیب قابلیتهای عمومی و استدلالی، تجربه یکپارچهتری از کار با ChatGPT ارائه میکرد. این نسل از متن، تصویر، صوت و حتی ویدیو پشتیبانی میکرد و کاربران میتوانستند به شکلهای مختلف با آن تعامل داشته باشند.
پاسخگویی سریعتر در مکالمات صوتی و قابلیت تنظیم لحن و سبک پاسخها از طریق تنظیمات چت جی پی تی بر اساس سلیقه کاربر هم از تغییرات این نسل بود. بعد از GPT-5، نسخه GPT-5.1 با تغییراتی در نحوهی پاسخگویی و عملکرد مدل منتشر شد. بااینحال، این نسخهها هم برای همیشه در دسترس نماندند؛ GPT-5 در ۱۳ فوریه و مدلهای GPT-5.1 در ۱۱ مارس ۲۰۲۶ از ChatGPT بازنشسته شدند.
نسلهای بعدی GPT-5
بعد از GPT-5 و GPT-5.1، مدلهای دیگری مثل GPT-5.2 ،GPT-5.3 ،GPT-5.4 و GPT-5.5 معرفی شدند. این بهروزرسانیها بهمرور عملکرد مدلها را در پاسخگویی، جستوجوی وب، برنامهنویسی و انجام کارهای تخصصی بهتر کردند.
همهی این نسخهها همچنان در دسترس نیستند. برای نمونه، OpenAI در اکتبر ۲۰۲۶ GPT-5.5 را از ChatGPT ،Work و Codex بازنشسته کرد؛ اما این تغییر شامل API نمیشود. در حال حاضر، GPT-5.6 از مدلهای قابل استفاده این خانواده است (منبع: OpenAI).
برای انتخاب بهترین نسخه از انواع چت جی پی تی به چه نکاتی توجه کنیم؟
برای انتخاب مدل مناسب ChatGPT، ابتدا نوع استفاده خود را مشخص کنید. برای کارهای روزمره، نوشتن و ترجمه، GPT-6 Sol در حالت Instant یا Medium مناسب است. برای برنامهنویسی و تحلیلهای پیچیده، (GPT-6 Pro (Astra و برای کاربران Free و Go، مدل GPT-5.6 Luna گزینههای مناسبی هستند.
در نهایت بهترین نسخه چت جی پی تی مدلی است که با نوع درخواست، میزان پیچیدگی کار و شرایط دسترسی حساب شما تناسب داشته باشد. شما برای انتخاب یک مدل هوش مصنوعی، بیشتر به چه چیزی اهمیت میدهید؛ دقت پاسخها، سرعت یا توانایی تحلیل؟
بهترین نسخه چت جی پی تی کدام است؟
بهترین نسخه به نوع استفاده شما بستگی دارد. برای کارهای روزمره GPT-6 Sol، برای تحلیلهای پیچیده (GPT-6 Pro (Astra و برای پژوهشهای تخصصی GPT-6 Rosalind Research گزینههای مناسبتری هستند.
آیا جدیدترین مدل ChatGPT همیشه بهترین انتخاب است؟
خیر؛ جدیدترین مدل لزوما برای همهی کارها بهترین نیست. سرعت پاسخگویی، توانایی تحلیل و نوع درخواست شما در انتخاب مدل مناسب اهمیت بیشتری دارد.
چرا بعضی مدلهای چت جی پی تی در حساب من نمایش داده نمیشوند؟
دسترسی به انواع چت جی پی تی به نوع اشتراک، تنظیمات فضای کاری و عرضهی تدریجی قابلیتها بستگی دارد. به همین دلیل ممکن است همهی مدلها در حساب شما نمایش داده نشوند.
آیا برای استفاده از بهترین مدلهای ChatGPT باید اشتراک پولی داشت؟
برای دسترسی به بسیاری از مدلهای پیشرفته، به اشتراک پولی نیاز دارید؛ اما کاربران نسخهی رایگان هم میتوانند از مدل GPT-5.6 Luna استفاده کنند و برای بعضی درخواستها از قابلیت Think کمک بگیرند.
آیا مدلهای قدیمی ChatGPT هنوز قابل استفادهاند؟
بستگی به مدل دارد. بعضی مدلهای قدیمی از ChatGPT بازنشسته شدهاند؛ اما برخی دیگر هنوز در محصولات OpenAI هستند یا از طریق API قابل استفادهاند.